Herontdekt in de bibliotheek

De precieze herkomst van het boek is onbekend, maar het is wel bekend dat het boek al meer dan een eeuw deel uitmaakt van de collectie. Het staat namelijk vermeld in de Catalogus van 's Rijks Ethnographisch Museum. Deel III. Catalogus der Bibliotheek. (Leiden: Brill, 1909). Daarmee behoort het tot het oudste deel van de bibliotheekcollectie.

Het boek bevat een reeks indrukwekkende gravures uit de tweede helft van de achttiende eeuw. De eerste zestien prenten verbeelden de militaire overwinningen van de Chinese keizer Qianlong (1711-1799). De oorspronkelijke schilderingen waarop deze gravures zijn gebaseerd werden in China gemaakt aan het keizerlijke hof. Hierbij hadden verschillende jezuïtische missionarissen een rol, onder wie Castiglione, Sichelbarth, Attiret en Damascene. Zij werkten als hofkunstenaars voor de keizer en combineerden Europese schildertechnieken met Chinese artistieke tradities. De schilderingen werden gemaakt in opdracht van keizer Qianlong ter herdenking van zijn militaire campagnes in het noordwesten van het rijk. De scènes tonen verschillende momenten uit deze campagnes en dienden om de macht en het prestige van de Qing-dynastie te benadrukken.

Op basis van deze schilderingen werden in de jaren 1760 gravures gemaakt. De ontwerpen werden naar Frankrijk gestuurd, waar de prenten vervolgens werden uitgegeven door de Parijse graveur en uitgever Isidore-Stanislas Helman. In de jaren 1780 bracht hij de serie samen in boekvorm, waardoor deze beelden ook in Europa konden circuleren.

Helman voegde daarnaast nog enkele gravures toe, deze komen uit 1786. De laatste daarvan is bijzonder spectaculair. Het bestaat uit drie losse gravures die aan elkaar bevestigd zijn en uitgevouwen kunnen worden.

De opengevouwen prent meet maar liefst 125 bij 30 centimeter. De afbeelding toont de ceremoniële stoet van de keizer wanneer hij door Beijing trekt (‘marche ordinaire de l’empereur de la Chine lorsqu’il passe dans la ville de Peking’).

Het boek bleek nog een tweede verrassing te bevatten. Volgens de catalogus uit 1909 zou de tweede helft van het boek, met vierentwintig gravures, onderdeel van dezelfde publicatie uitmaken. Bij nader inzien blijkt echter dat het om een afzonderlijk werk gaat: Abrégé historique des principaux traits de la vie de Confucius, Célèbre Philosophe Chinois. Ook de prenten in dit werk zijn gegraveerd door Isidore-Stanislas Helman. Ze verbeelden belangrijke momenten uit het leven van de beroemde Chinese filosoof Confucius.

Het exemplaar in de collectie van het Wereldmuseum behoort tot een bijzondere editie van dit werk waar slechts een beperkte oplage is gedrukt. De titelpagina vermeldt: ‘Il y a quelques Exemplaires sur grand Papier qui feront suitte aux Batailles de la Chine’. Deze editie is slechts in een handvol bibliotheken wereldwijd te vinden. Latere edities, die meer in omloop zijn, zijn veel kleiner van formaat en tonen slechts één gravure per pagina. 

Dit werk vormt een fascinerend voorbeeld van de culturele uitwisseling tussen China en Europa in de achttiende eeuw. Chinese hofkunst, Europese gravuretechnieken en de internationale netwerken van missionarissen en uitgevers komen hier samen in één publicatie. Voor de bibliotheek van het Wereldmuseum is deze herontdekking een waardevolle aanvulling op de kennis over de eigen collectie.

Lucas Faessen

Bibliothecaris Wereldmuseum Leiden