Topstukken uit Wereldmuseum Rotterdam

Deze marmeren tulband uit de 16e–17e eeuw maakte deel uit van een Ottomaans grafmonument. Het is een zogenoemde mücevezze, herkenbaar aan de walnootachtige vorm.

In de Ottomaanse wereld werden grafstenen vaak voorzien van een gebeeldhouwde tulband. De vorm verwees naar de rang, functie of religieuze achtergrond van de overledene. Dit type hoofddeksel werd bijvoorbeeld gedragen door vooraanstaande mannen, zoals prinsen, vizieren (ministers en regeringsadviseurs) en gouverneurs.

Deze praktijk wijkt af van vroege islamitische opvattingen. In de beginperiode van de islam vonden veel religieuze geleerden dat graven eenvoudig moesten blijven, omdat men de gelijkheid van mensen na de dood wilde benadrukken. Grote grafmonumenten pasten daar niet bij, ongeacht iemands status.

In het Ottomaanse rijk ontwikkelde zich echter een rijke grafcultuur, waarin juist de identiteit en maatschappelijke positie van de overledene zichtbaar werden gemaakt, bijvoorbeeld met gebeeldhouwde tulbanden en later ook monumentale mausolea.

Te zien in Kruispunt Rotterdam, Inventarisnummer: WM-75503.

Deze opvallende jurk uit 2016 is ontworpen door de Rotterdamse ontwerper Ebru Durmaz en is gemaakt met een techniek die dezelfde naam draagt als de ontwerper: ebru. De ebru-techniek is een traditionele Ottomaanse marmerkunst waarbij kleurpigmenten op water worden aangebracht en vervolgens worden overgezet op een oppervlak, waardoor een vloeiend, gemarmerd patroon ontstaat. Van oudsher werd deze techniek toegepast op papier en in de boekkunst, bijvoorbeeld voor het versieren van manuscripten.

Met dit ontwerp brengt Durmaz de eeuwenoude ebru-techniek naar de hedendaagse mode. Voor deze jurk bracht zij de marmertechniek aan op zijde, waardoor het patroon onderdeel wordt van het ontwerp.

Met haar werk onderzoekt Durmaz hoe kunst gedragen kan worden en hoe mode kan bijdragen aan het uitdrukken van identiteit. De jurk maakt deel uit van haar ‘Blueprint’-collectie en werd gepresenteerd tijdens de Milan Fashion Week in 2017.

Het ontwerp valt binnen de Haute Couture, exclusieve mode die met de hand en door specialisten wordt vervaardigd. Aan het maakproces werkten ongeveer zestien vakmensen mee, waaronder couturiers en naaisters, die er samen meer dan 2400 uur over hebben gedaan.

Te zien in Kruispunt Rotterdam: Crafting New Narratives, Inventarisnummer: WM-77425.

Dit houten kinderschild uit de Asmat-cultuur in Papua (Indonesië), gemaakt vóór 1961, diende ter bescherming, maar had ook een belangrijke spirituele betekenis. Het is vervaardigd uit mangrovehout en versierd met pigmenten, vezels en veren.

In de Asmat-cultuur stond houtsnijwerk in direct contact met de geestenwereld. Objecten zoals schilden werden vaak gemaakt door gespecialiseerde houtbewerkers en speelden een rol in rituelen en ceremonies. De decoraties op het schild, zoals de zogenoemde ‘geestenhandjes’, verwijzen naar voorouders en beschermende krachten.

Hoewel schilden praktisch werden gebruikt in gevechten, geloofde men dat ook de versieringen bescherming boden. De kracht van voorouders werd via het schild doorgegeven aan de drager, waardoor deze sterker en beter beschermd zou zijn. Schilden konden daarnaast worden ingezet om kwade geesten te verjagen. Dit kinderschild laat zien hoe bescherming, ritueel en spiritualiteit in de Asmat-cultuur nauw met elkaar verbonden zijn.

Te zien in Kruispunt Rotterdam, Inventarisnummer: WM-53517.     

Dit houten beeld uit Congo, gemaakt vóór 1884, toont twee Afrikaanse mannen die een Europese man in een hangmat dragen, vergezeld door een hond. Het beeld is vervaardigd door makers uit de Bembe-cultuur in Centraal-Afrika en beschilderd met verf.

De voorstelling verwijst naar ontmoetingen tussen Afrikaanse gemeenschappen en Europese reizigers en handelaren in de 19e eeuw. Tijdens dergelijke reizen werden Europese reizigers vaak gedragen door lokale dragers, binnen een context die kon variëren van betaald werk tot gedwongen inzet.

Tegelijkertijd weerspiegelt het beeld de machtsverhoudingen van die tijd. Het kan worden gezien als een verbeelding van koloniale aanwezigheid, waarin status, verschil en contact tussen culturen centraal staan. Dergelijke objecten werden soms ook gemaakt voor een Europese markt en geven daarmee niet alleen een beeld van het dagelijks leven, maar ook van hoe deze relaties werden waargenomen en weergegeven. Dit beeld nodigt uit om na te denken over de complexe relaties tussen Europa en Centraal-Afrika in de aanloop naar de koloniale periode.

Te zien in Kruispunt Rotterdam, Inventarisnummer: WM-28566.

Deze 19e -eeuwse hoofdtooi uit Suriname, behoort tot de cultuur van de Kari’na (Cariben, een inheems volk uit het noorden van Zuid-Amerika). Het object is vervaardigd uit gevlochten palmnerf en katoen, en versierd met rode en gele veren van de ara (een papegaaisoort uit Centraal- en Zuid-Amerika)

Hoofdtooien speelden binnen veel inheemse culturen in Zuid-Amerika een belangrijke rol in het uitdrukken van identiteit, status en verbondenheid met de gemeenschap. De keuze van materialen en kleuren kon daarbij betekenis dragen en verwijzen naar verschillende tradities en rituelen.

De combinatie van natuurlijke materialen en opvallende veren laat het vakmanschap zien van de maker en de nauwe relatie met de natuurlijke omgeving. Deze hoofdtooi is een voorbeeld van hoe kleding en versiering niet alleen esthetisch zijn, maar ook culturele en sociale betekenis hebben.

Te zien in Kruispunt Rotterdam, Inventarisnummer: WM-9836.