Publiek domein

Het bergbeklimmers echtpaar Philips en Jenny Visser trokken tussen 1922-1935 vier keer met een klein expeditiegezelschap door het Karakoram gebergte op de grens met Pakistan, India, China, Tibet en Afghanistan, toen nog een lege vlek op de kaart. Philips was ook cartograaf en glacioloog. Het Karakoram gebergte is een uitgestrekt en onherbergzaam gebied met vier van de veertien hoogste bergen ter wereld en de langste gletsjers buiten de poolgebieden. Ca. 2.900 zwart-witfoto’s getuigen letterlijk en figuurlijk van deze adembenemende tochten. Onderweg fotografeerden zij het landschap, bewoners en boeddhistische heiligdommen: bekijk hier de collectie.

Klik op de afbeeldingen voor het bijschrift.

In de afgelopen jaren is veel onderzoek gedaan naar drie expedities naar het centrale deel van Suriname aan het begin van de 20e eeuw. Claudius Henricus de Goeje ging als cartograaf mee met de Goinini- en Tapanahomi expeditie, in 1903/1904 en 1904. De kennismaking met Oyana (Wayana) en Trio inheemsen vormde het begin van een levenslange passie. De derde expeditie naar het Toemoekhoemak-gebergte (nu Tumucumaque) aan de zuidgrens van Suriname in 1907 stond onder zijn leiding. Deze expedities gingen uit van het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap. Van hem zijn nu ca. 1.000 uit Suriname te bekijken. Ca. 200 andere foto’s maakte hij in Indonesië toen hij daar werkte voor de Dienst voor Scheepvaart in Batavia, 1910-1924: bekijk hier de collectie.

De Zwitsers plantenziektekundige Gerold Stahel werkte het grootste deel van zijn leven in Suriname. Van hem zijn ca. 80 foto’s te bekijken. In 1926 leidde hij een wetenschappelijke expeditie naar het Wilhelmina-gebergte (nu Puncak Trikora). Fotografe Augusta Curiel maakte de foto’s van deze expeditie: bekijk hier de collectie.

Eerder verscheen er een wereldverhaal over de ‘Gezusters Curiel’: Suriname verbeeld

Ruim 1.000 foto’s zijn door Tassilo Adam gemaakt, een Oostenrijkse tabaksplanter aan de oostkust van Sumatra. Op 21-jarige leeftijd vertrok hij naar Sumatra na het lezen van een boek over de Batak cultuur die hem levenslang zou fascineren. Zijn foto’s worden gezien als de meest representatieve vastlegging van de Batak mensen en cultuur. Begin twintiger jaren legde hij het hofleven en de lokale cultuur in de ‘Vorstenlanden’ vast, zoals de regio Yogyakarta en Surakarta toen werd genoemd: bekijk hier de collectie.

En dan zijn er nog ruim 500 andere foto’s van verschillende fotografen, soms anoniem. Een klein aantal foto’s (35) is gemaakt door antropoloog Paul Wirz. Hij verbleef met onderbrekingen ca. 40 jaar bij de Marind in Papoea: bekijk hier de collectie. 

Aan Paul Wirz besteden we in een toekomstig wereldverhaal aandacht omdat we een aantal films van hem digitaliseren om via Youtube te delen.

Van G.H. Mees staan ca. 225 lichtbeelden uit India online, van het dagelijkse leven en religieuze complexen. Van deze fotograaf kennen we alleen de initialen. De foto’s zijn voor 1955 gemaakt: bekijk hier de collectie.

Ook op het werk van kunstenaars, ontwerpers en film- en muziekmakers rust 70 jaar auteursrecht. Van architect en kunstenaar Pieter Adriaan Jacobus Moojen zijn nu ook ca. 700 schilderijen, tekeningen, aquarellen en foto’s te zien, vooral van de mensen, het leven en het landschap van Bali: bekijk hier de collectie.

Ieder jaar vanaf 1 januari zijn op onze collectiewebsite afbeeldingen van fotografisch materiaal en (kunst)werken te bekijken die we niet eerder konden laten zien, vanwege auteursrecht. 70 jaar na het overlijden van een maker vervalt het auteursrecht en afbeeldingen mogen dan gebruikt worden, door iedereen. In 2026 is 1955 het jaar van overlijden. Werk van een onbekende maker komt in het publiek domein als dit tussen de 70-110 jaar oud is onder vermelding van PD-70-anon. Voor een foto van een fotostudio of instelling geldt de eerste publicatiedatum. Dit geldt ook voor kunstwerken en (mode)ontwerpen, muziek en film.  

Via deze website zijn alle 6.248 werken op onze collectie website te bekijken.

In wereldverhalen gebruiken we graag afbeeldingen van (alledaagse) voorwerpen, kunst(nijverheid) en fotografie in de museumcollectie, uit het verleden én hedendaags. Ook de historische collectie is verbonden met het hier en nu, met onderwerpen en gebeurtenissen die nu spelen. Het heden is niet los te zien van het verleden. Vooral foto’s vertellen verhalen, ook als iets niet op een foto is te zien. Ze tonen - bedoeld en onbedoeld - grote en kleine gebeurtenissen, officiële aangelegenheden of familieaangelegenheden, mensen en culturen, het dagelijkse leven en landschappen in een andere tijd.

Het Wereldmuseum wil de collectie zoveel mogelijk delen. Dat gebeurt via de collectiewebsite en andere websites, bijvoorbeeld Europeana. Eén van de redenen is dat het museum een deel van de rijkscollectie beheert. Twee andere redenen zijn minstens zo belangrijk. Voorwerpen en foto’s bieden de kans om gedeelde (koloniale) geschiedenissen - die vaak onderbelicht zijn - zichtbaar te maken. En voorwerpen en foto’s kunnen bijdragen aan het herwaarderen en hervinden van culturele identiteit, tradities, betekenis van motieven en vieringen, vervaardigingstechnieken.  

Ieder jaar doneren we digitaal een aantal duizenden afbeeldingen uit het publieke domein aan Wikimedia Commons. Wikimedia Commons heeft een enorm groot bereik en afbeeldingen worden weer verder gedeeld via internet en social media. 

Ruim 63.250 afbeeldingen van de Wereldmuseum collectie zijn op Wikimedia Commons te zien. Daarvan werden 38.687 afbeeldingen 10.394 keer gebruikt binnen het Wiki domein, waarvan 6.550 keer in een Indonesisch Wikipedia lemma. Hoe vaak afbeeldingen buiten het Wiki domein gedeeld worden is ontelbaar.

Musea met een etnografische collectie streven ernaar om de collecties toegankelijker te maken voor communities waarvan zij voorwerpen en beeldmateriaal beheren.  
Contact met voorwerpen en fotografisch materiaal draagt bij aan healing - een proces om de verbinding met de gemeenschap, tradities en het land terug te vinden. En om persoonlijk in balans te zijn - fysiek, emotioneel, mentaal en spiritueel. 

In inheemse culturen spelen verwantschap en orale tradities een belangrijke rol. Foto’s kunnen verwantschappen letterlijk zichtbaar maken - mensen herkennen soms familieleden, een familiehuis of een dorp. Kinderen en kleinkinderen zien hun grootouders soms voor het eerst, op een foto van een ‘westerse’ fotograaf. Ondanks dat de fotografen die de mensen, tradities, leefwijze en omgeving vastlegden dit deden vanuit hun perspectief, geven voorwerpen en foto's ook aanleiding om verhalen te vertellen en door te geven, en dragen zo bij aan healing.

Marijke Kunst is collectieregistrator in het Wereldmuseum en maakt wereldverhalen over (werken met) de collectie.