Restauratie in beeld: ceremonieel masker uit Papoea

Annemarie Hollants werkt sinds augustus 2025 bij Wereldmuseum als restaurator trainee. Zij zorgt er, samen met haar collega’s, voor dat de objecten van het museum dat de objecten van het museum gerestaureerd en goed bewaard worden. 

Veel objecten zijn oud en gemaakt van fragiele materialen. Hierdoor zijn ze gevoelig voor schade door blootstelling aan te veel licht, vocht of juist droogte en ongedierte. “Met de juiste voorzorgsmaatregelen in de depots proberen we die schade zo veel mogelijk te voorkomen, en de degradatie zo veel mogelijk te vertragen. Als de objecten voor een expositie worden gekozen, dan zorgen wij ervoor dat ze in hun beste staat tentoongesteld kunnen worden”, vertelt Annemarie. En soms is daar dus een restauratie voor nodig.

Annemarie vertelt dat restauraties ongelofelijk belangrijk zijn voor musea. “Met restauraties kunnen we cultureel en materieel erfgoed behouden. Daarmee bewaar je niet alleen het object zelf, maar ook de identiteit van de makers, hun gebruiken en rituelen.” Kennis over de geschiedenis en de ontwikkeling van gemeenschappen over de hele wereld is een belangrijke leidraad van Wereldmuseum. “In ons team restaureren we de objecten met respect voor de originele materialen en technieken. Zo kunnen we aan iedereen laten zien wat de gebruiken van vroeger en nu zijn van over heel de wereld”, aldus Annemarie.

Het leuke aan werk als restaurator van Wereldmuseum vindt Annemarie de verscheidenheid. 

“Ik mag objecten uit alle hoeken van de wereld behandelen. Bij elk nieuw project leer ik veel over een nieuwe cultuur. Je krijgt van heel dichtbij inzicht in de objecten die zo’n gemeenschap heeft gemaakt en de reden waarom deze objecten belangrijk zijn. Bij het restaureren van objecten is het ook goed om rekening te houden met meerdere visies, zoals geschiedenis, cultuur, religie en gebruiken. We zoeken dan steeds opnieuw naar de juiste ethische benadering voor behandeling van zo’n project.”

In het atelier is het druk in voorbereiding op de tentoonstelling ‘Tijd voor Papoea’. “We hebben achter de schermen van de tentoonstellingszalen een plaats waar alle objecten binnenkomen van alle verschillende depots. Hier behandelen we zo nodig objecten voordat ze de tentoonstelling in gaan”, zegt Annemarie. Wereldmuseum beheert bijna 50.000 objecten uit de omgeving van West-Guinea. Dat is daarmee de grootste Papoea-collectie ter wereld. De oorsprong van deze collectie is nauw verbonden met het koloniale verleden van Nederland. 

Annemarie is nu bezig met de restauratie van een Kaware masker. Het komt uit het Mimika gebied in Papoea en het masker werd daar gebruikt bij een ritueel feest, waarbij het leven na de dood werd gevierd. Annemarie: “Het masker bedekt de geest van de overledene en tijdens het feest wordt er, als een soort eerbetoon, heel uitbundig mee gedanst. Door deze dans kunnen de geesten vertrekken naar de geestenwereld, ver weg in de bergen.” 

Ze is het masker nu aan het behandelen omdat het in de tentoonstelling ‘Tijd voor Papoea’ te zien is. “Helaas is het masker niet in de beste staat. En we willen wel laten zien hoe het object eruit zou hebben gezien, wanneer het gebruikt werd tijdens het ritueel. Dus daarom zijn we aan het restaureren”, legt Annemarie uit.
 

Het Kaware masker is gemaakt van verschillende organische materialen, zoals rotan en gevlochten plantvezels. “Ook zie je een schort van lange slierten”, zegt Annemarie. “Deze zijn gemaakt van bladeren van de sagopalm. Helaas zijn de slierten erg fragiel geworden omdat de bladeren na al die jaren zijn uitgedroogd. Dit is iets wat je eigenlijk niet kan tegengaan. Ondanks de goede klimaatinstellingen in het depot, is dat in verloop van jaren alsnog gebeurd.” 

Door de verdroging is er schade aan het masker ontstaan. Sommige slierten zijn afgebroken en daardoor zijn er wat kale plekken ontstaan rond het masker. Annemarie gaat ze opvullen. Ook zijn sommige gevlochten rijen slierten losgekomen van het masker. “Bij een restauratie is het belangrijk dat alles omkeerbaar is”, legt Annemarie uit. “Alles wat ik nu toevoeg aan het masker, moet kunnen worden verwijderd, zonder schade aan te brengen aan het object. Dus moeten we heel slim zijn met hoe we die opvulling gaan maken.” 

Met speciale restauratielijm plakt Annemarie de overgebleven sagobladeren op flinterdunne stroken Japans papier. Deze papierstroken worden in het masker genaaid met naald en draad. Zo zijn ze dus makkelijk weer te verwijderen. De kleur van zowel het papier als de draad wordt zorgvuldig gekozen, zodat alle restauratiematerialen helemaal wegvallen in het kostuum. “Deze stroken hoeven niet allemaal perfect te zijn omdat ze op het object zelf ook niet perfect zijn”, zegt Annemarie. “Als je dan ineens een stuk hebt met allemaal perfecte, mooie lange slierten, dan valt het juist op.” 

Benieuwd hoe Annemarie dit object restaureert? Bekijk de hele video en neem een kijkje in het restauratieatelier van Wereldmuseum.