Hanuman reist de wereld over

Over de hele wereld staat Hanuman bekend als een god, een koning en een trouwe held. Hij heeft zowel menselijke als aapachtige uiterlijke kenmerken, en beschikt bovendien over bovenmenselijke kracht. Hij is een vooraanstaande godheid in het hindoeïsme die overal ter wereld wordt vereerd. In Thailand wordt hij afgebeeld als een gedecoreerde koning, die wordt geëerd door middel van dansvoorstellingen.

Miljoenen mensen kennen en hebben hem lief dankzij zijn rol in het verhaal dat de Ramayana heet. De Ramayana werd rond 500 v.Chr. geschreven, maar de mondelinge overlevering van het verhaal gaat mogelijk nog verder terug. De Ramayana draait om Rama, een prins die gedwongen wordt in ballingschap te leven, en zijn vrouw Sita, die door koning Ravana wordt ontvoerd en naar zijn koninkrijk op Lanka wordt gebracht. Gedurende het hele verhaal bewijst Hanuman dat hij Rama's trouwe vriend en helper is.  De Ramayana verspreidde zich via handels- en migratieroutes vanuit Zuid-Azië naar het Caribisch gebied, Mauritius en Zuidoost-Azië. Er zijn populaire mondelinge en geschreven versies, zoals de Ramcharitmanas, afkomstig uit het zestiende-eeuwse India, en versies zoals het Thaise epos Ramakien uit de late achttiende eeuw. 

De collectie van het Wereldmuseum bevat talrijke prachtige voorwerpen die Hanuman uitbeelden, uit verschillende regio’s en tijdperken. Op deze religieuze poster, gedrukt tussen 1950 en 1986, is te zien hoe Hanuman zijn borstkas openscheurt om te laten zien dat Rama en zijn vrouw Sita in zijn hart verblijven. Dit is een uiting van Hanumans onwankelbare trouw en liefde voor Rama en Sita. Dit soort posters vormt een belangrijk visueel archief: ze laten zien dat de afbeeldingen van Hanuman veranderen. Hier zien we dat Hanuman uitgesproken aapachtige kenmerken heeft, zoals een vacht en een staart. In latere afbeeldingen na 1990 wordt hij afgebeeld met minder vacht en grotere spieren, om zijn mannelijkheid en kracht te benadrukken.

Verhalen over Hanuman benadrukken dat zijn toewijding aan Rama en Sita de belangrijkste waarde in zijn leven is. In een episode uit de Ramayana stuurt Rama Hanuman naar Lanka om Sita te zoeken. Rama geeft Hanuman zijn ring mee om aan Sita te geven, zodat zij weet dat Hanuman er echt is om haar te redden. Wanneer Sita de ring ontvangt, geeft zij Hanuman in ruil daarvoor haar haarjuweel, zodat hij dat aan Rama kan geven. 

Ook het uiterlijk van Hanuman varieert naargelang de culturele en geografische context. In Thailand bijvoorbeeld heeft Hanuman een witte vacht en behoudt hij zijn aapachtige trekken. Hij draagt ook een koninklijk harnas, meestal van goud. Zijn hoofddeksel is een koning waardig. Hij draagt juwelen om zijn nek en sierlijke armbanden.

In Indonesië, Cambodja en Thailand bestaan er verschillende verhalen die zijn beïnvloed door lokale overleveringen en geschiedenis. In de Ramakien staat een bekend verhaal waarin Hanuman verliefd wordt op de zeemeermin Suvannamaccha, wat een nieuwe dimensie aan Hanumans karakter toevoegt: hij is een held, een koning en een romanticus. De episode tussen Hanuman en Suvannamaccha is geliefd bij het publiek, en er zijn voorstellingen die deze uitbeelden in de Thaise en Cambodjaanse danstradities.

Een van de redenen waarom Hanuman zo populair is, is dat hij in de harten en gedachten van hindoeïstische gelovigen is meegereisd. Zij verspreidden zijn verhalen en verering over de hele wereld. Hij is een van de meest prominente hindoeïstische goden in het Caribisch gebied.

Na de afschaffing van de transatlantische slavernij wierven verschillende koloniale mogendheden mensen uit India om te werken op plantages in het Caribisch gebied en de regio rond de Indische Oceaan. Dit gebeurde vaak onder dwang of met valse beloften. De zeereis was gevaarlijk en het werk zwaar; de omstandigheden op de plantages waren gruwelijk en uitbuitend. Veel migranten brachten hun culturele en religieuze tradities mee, een bewijs van hun wil om een nieuw, zinvol leven op te bouwen. Het naspelen van verhalen over en het aanbidden van Hanuman droegen er aan bij om vertrouwd te raken in een nieuwe omgeving. Veel mensen aanbaden hem door een zestiende-eeuws devotionele gedicht uit India, de Hanuman Chalisa, te reciteren. Dit gedicht prijst Hanumans kracht en vermogen om mensen te beschermen.

In de twintigste eeuw begonnen mensen tempels en beelden op te richten die aan Hanuman waren gewijd. In Carapichaima, Trinidad, staat een 26 meter hoog Hanuman-beeld dat deel uitmaakt van de Dattatreya-tempel. De verering van Hanuman blijft ook vandaag de dag een levendig onderdeel van de hindoeïstische geloofspraktijk in het Caribisch gebied.

Op zijn eerste dag als levend wezen vraagt Hanuman zijn moeder om iets te eten. Zij raadt hem aan alleen het rijpste fruit te eten, dat rood van kleur is. Terwijl de zon opkomt, springt hij omhoog om de zon op te eten, die hij aanziet voor een heerlijke rijpe mango. Hanumans jeugd zit vol met dit soort onschuldige en komische voorvallen. Terwijl hij uitgroeit tot de trouwe held naarmate hij volwassen wordt, ervaart hij het plezier van het ontdekken van het leven en zijn eigen superkracht. Budiatra's werk geeft het verhaal een visuele transformatie door de zon weer te geven als een lolly. 

Priya Swamy is curator Globalisering en Zuid-Azië bij het Wereldmuseum.